Gözde Uçuşan Cisimler ve Sinek Uçuşmaları: Ne Zaman Önemsenmeli?
“Gözümün önünde siyah noktalar uçuşuyor.”
“Bazen sinek görüyormuşum gibi oluyor.”
“Özellikle beyaz bir yere baktığımda örümcek ağı gibi şeyler görüyorum.”
Göz muayenesinde bu şikâyetleri oldukça sık duyuyoruz. Hastalar farklı şekillerde tarif etse de çoğu zaman aynı durumdan, yani gözde uçuşan cisimlerden bahsediyoruz.
Gözün önünde hareket eden küçük noktalar, iplikler, gölgeler veya örümcek ağına benzeyen görüntüler her zaman ciddi bir hastalık anlamına gelmez. Özellikle yaş ilerledikçe bu tür görüntülerle karşılaşmak oldukça yaygındır.
Ancak önemli bir nokta var: Yeni başlayan uçuşmalar bazen retina ile ilgili ciddi bir problemin ilk belirtisi olabilir.
Bu nedenle uçuşmanın ne zaman başladığı, daha önce olup olmadığı ve beraberinde başka belirtilerin bulunup bulunmadığı önemlidir.
Gözün önünde gördüğümüz bu cisimler aslında nedir?
Gözümüzün içinde, lens ile retina arasındaki boşluğu dolduran jel kıvamında şeffaf bir yapı bulunur. Buna vitreus, yani göz içi jel adı verilir.
Yaş ilerledikçe vitreusun yapısı da değişmeye başlar. Başlangıçta daha homojen olan bu jel zamanla sıvılaşabilir ve içerisindeki bazı lifler bir araya gelerek daha yoğun yapılar oluşturabilir.
Bu yapıların retinanın üzerine düşen gölgelerini biz gözümüzün önünde hareket eden noktalar veya iplikler şeklinde görürüz.
Yani aslında gözünüzün önünde uçuşan bir sinek yoktur. Gözün içerisindeki vitreus yapısındaki değişikliklerin oluşturduğu gölgeleri görürüz.
Bu görüntüler özellikle beyaz bir duvara, açık renkli bir gökyüzüne veya parlak bir bilgisayar ekranına bakarken daha belirgin olabilir.
Neden bazen örümcek ağı gibi görülür?
Uçuşan cisimlerin şekli herkeste aynı değildir.
Bazı kişiler küçük siyah noktalar görür. Bazıları ince iplikler, bazen de örümcek ağı veya duman şeklinde bir görüntü tarif eder.
Bunun nedeni vitreus içerisindeki yoğunlaşmaların şeklinin ve retinaya olan uzaklığının farklı olmasıdır.
Gözünüzü sağa sola hareket ettirdiğinizde bu görüntülerin de hareket ettiğini fark edebilirsiniz. Hatta onlara bakmaya çalıştığınızda görüntü sanki gözünüzden kaçıyormuş gibi başka bir tarafa doğru hareket edebilir.
Bu, gözde uçuşan cisimlerin oldukça tipik özelliklerinden biridir.
Gözde uçuşmaların en sık nedeni nedir?
Özellikle 40’lı yaşlardan sonra göz içerisindeki vitreusta doğal değişiklikler başlar. Yaş ilerledikçe bu değişiklikler daha belirgin hale gelir.
Uçuşmaların bir diğer sık nedeni ise posterior vitreus dekolmanı olarak adlandırılan durumdur.
Vitreus zaman içerisinde retinanın yüzeyinden ayrılabilir. Bu ayrılma sırasında kişi ilk kez birdenbire bir veya birkaç yeni uçuşma fark edebilir. Bazen buna ışık çakmaları da eşlik eder.
Posterior vitreus dekolmanı çoğu zaman ciddi bir probleme yol açmadan gelişir. Ancak vitreus retinadan ayrılırken bazı bölgelerde retinayı çekebilir. Eğer bu çekinti retina üzerinde bir yırtığa neden olursa durum daha ciddi hale gelir.
İşte bu nedenle yeni başlayan uçuşmaları sadece “yaşa bağlıdır” diyerek geçiştirmemek gerekir.
Uçuşan cisimler retina yırtığının belirtisi olabilir mi?
Evet.
Özellikle daha önce hiç olmayan uçuşmaların bir anda başlaması retina yırtığı açısından önemlidir.
Retina yırtığı bazen herhangi bir ağrıya neden olmaz. Hastanın tek şikâyeti gözünün önünde yeni siyah noktalar veya ışık çakmaları olabilir.
Bu nedenle “Gözümde bir şey uçuşuyor ama ağrım yok, önemli değildir” şeklinde düşünmek doğru değildir.
Retina yırtığı erken dönemde fark edildiğinde, uygun hastalarda yırtığın çevresine lazer uygulanarak retina dekolmanına ilerlemesi önlenebilir.
Retina dekolmanı nasıl anlaşılır?
Retina dekolmanı, retinanın gözün arka duvarındaki normal yerinden ayrılmasıdır. Görme açısından ciddi ve gecikmeden değerlendirilmesi gereken bir durumdur.
Hastalar bunu bazen şöyle tarif eder:
“Görüşümün kenarından siyah bir perde geliyor.”
“Gözümün önünde karanlık bir alan oluştu.”
“Bir taraftan gölgelenme başladı.”
“Bir anda çok fazla siyah nokta görmeye başladım.”
Bunlara ışık çakmaları veya görme azalması da eşlik edebilir.
Özellikle ani başlayan yoğun uçuşmalara ışık çakması veya görme alanında perde/gölge eklenmişse beklememek gerekir.
Bu durumda aynı gün göz hastalıkları uzmanı tarafından retina muayenesi yapılması önemlidir.
Her uçuşma retina hastalığı anlamına gelir mi?
Hayır.
Bu ayrımı özellikle vurgulamak gerekir.
Uzun zamandır var olan, sayısı değişmeyen ve görme kalitesini etkilemeyen birkaç küçük uçuşma çoğu zaman önemli bir probleme bağlı değildir.
Beynimiz de zaman içerisinde bu görüntülere alışabilir. Hasta uçuşmaları tamamen kaybetmese bile onları eskisi kadar fark etmemeye başlayabilir.
Asıl dikkat edilmesi gereken durum, alışık olduğunuz uçuşmalardan farklı yeni bir değişiklik olmasıdır.
Örneğin yıllardır gördüğünüz bir iki küçük noktanın bulunmasından çok, bugün birdenbire onlarca siyah nokta görmeye başlamanız farklı değerlendirilmelidir.
Kimlerde daha dikkatli olmak gerekir?
Uçuşmalar herkesde görülebilir. Ancak bazı kişilerde retina ile ilgili problemlerin ortaya çıkma ihtimali daha yüksek olabilir.
Özellikle yüksek miyopisi olanlarda, daha önce retina yırtığı veya retina dekolmanı geçirmiş kişilerde, göz travması yaşayanlarda ve bazı göz ameliyatlarından sonra yeni başlayan uçuşmalar daha dikkatli değerlendirilmelidir.
Ailede retina dekolmanı öyküsü bulunması da doktorun değerlendirmesinde dikkate alınabilecek faktörlerden biridir.
Gözde uçuşma olduğunda hangi muayene yapılır?
Yeni başlayan uçuşmalarda en önemli muayene, göz bebeği genişletilerek yapılan ayrıntılı retina muayenesidir.
Bu muayene sırasında retina çevresi dahil olmak üzere gözün arka bölümü ayrıntılı olarak incelenir.
Gerekli görülen hastalarda OCT veya göz ultrasonografisi gibi görüntüleme yöntemlerinden de yararlanılabilir.
Özellikle göz içerisindeki kanama gibi nedenlerle retinanın tamamı doğrudan görülemiyorsa ultrasonografi önemli bilgiler sağlayabilir.
Burada amaç sadece uçuşmanın nedenini bulmak değildir. Asıl önemli olan, uçuşmaya neden olabilecek retina yırtığı veya retina dekolmanı gibi durumların bulunup bulunmadığını ortaya koymaktır.
Gözde uçuşan cisimlerin tedavisi var mı?
Tedavi, uçuşmanın nedenine göre değişir.
Eğer yapılan retina muayenesinde herhangi bir problem bulunmaz ve uçuşmalar vitreustaki yaşa bağlı değişikliklerden kaynaklanıyorsa çoğu zaman herhangi bir tedavi gerekmez.
Zaman içerisinde bu görüntüler daha az fark edilir hale gelebilir.
Bununla birlikte bazı hastalarda uçuşmalar o kadar belirgin olabilir ki günlük hayatı ciddi şekilde etkileyebilir. Özellikle okuma, bilgisayar kullanma veya parlak bir ortamda çalışma sırasında bu durum rahatsız edici olabilir.
Bu hastalarda, uçuşmanın özelliklerine göre farklı tedavi seçenekleri değerlendirilebilir.
Uçuşmalar lazerle tedavi edilebilir mi?
Bazı uygun hastalarda lazer vitreolizis adı verilen yöntem düşünülebilir.
Bu yöntemde lazer kullanılarak vitreus içerisindeki bazı opasitelerin parçalanması veya etkisinin azaltılması amaçlanır.
Ancak lazer her uçuşmada uygulanabilecek bir tedavi değildir. Uçuşmanın göz içerisindeki konumu, büyüklüğü, yapısı ve retinaya yakınlığı gibi birçok faktör değerlendirilir.
Bu nedenle “Gözümde uçuşma var, lazerle tamamen yok edilir mi?” sorusunun cevabı her hasta için aynı değildir.
Uçuşmalar için ameliyat gerekir mi?
Çok nadiren, uçuşmalar kişinin yaşam kalitesini ciddi şekilde bozuyorsa vitrektomi adı verilen cerrahi tedavi gündeme gelebilir.
Vitrektomide göz içerisindeki vitreus alınır.
Ancak bu işlem bir göz ameliyatıdır ve kendine özgü riskleri vardır. Bu nedenle sadece uçuşma şikâyeti bulunan her hastaya ameliyat önerilmez.
Ameliyat kararı verirken hastanın şikâyetinin günlük hayatını ne kadar etkilediği ve ameliyatın olası fayda ve riskleri birlikte değerlendirilir.
Retina yırtığı varsa ne yapılır?
Eğer muayenede retina yırtığı saptanırsa, yırtığın özelliklerine göre lazer tedavisi uygulanabilir.
Buradaki amaç uçuşmayı geçirmek değil, retina yırtığının ilerleyerek retina dekolmanına neden olmasını önlemektir.
Bu nedenle retina yırtığı ile basit vitreus uçuşmasını birbirinden ayırmak çok önemlidir.
Gözümde uçuşma başladı, ne yapmalıyım?
Burada en doğru yaklaşım, öncelikle bunun daha önce yaşadığınız bir durum mu yoksa yeni bir değişiklik mi olduğunu değerlendirmektir.
Eğer ilk defa bugün bir uçuşma fark ettiyseniz veya mevcut uçuşmalarınızda belirgin bir artış olduysa göz muayenesi olmanızı öneririm.
Özellikle şu üç durum birlikteyse daha fazla beklememek gerekir:
Yeni başlayan uçuşmalar + ışık çakmaları + görme alanında perde veya gölge.
Bu belirtiler retina yırtığı veya retina dekolmanı açısından değerlendirilmelidir.
Göz hastalıklarının önemli bir kısmında ağrı olması gerekmez. Retina ile ilgili acil durumlarda da ağrı olmayabilir. Bu nedenle sadece ağrınızın olmamasına güvenerek beklemek doğru değildir.
Sonuç
Gözün önünde sinek uçuşması, siyah noktalar veya örümcek ağı gibi görüntüler görmek oldukça sık karşılaşılan bir şikâyettir. Çoğu zaman göz içerisindeki vitreusun yaşa bağlı değişiklikleriyle ilişkilidir ve herhangi bir tedavi gerektirmez.
Fakat özellikle yeni başlayan uçuşmaların retina yırtığı açısından değerlendirilmesi gerekir.
Bir sabah uyandığınızda aniden çok sayıda siyah nokta görmeye başladıysanız, ışık çakmaları fark ediyorsanız veya görüşünüzün bir bölümünde perde ya da gölge oluştuysa bunu bekleyerek takip etmeyin.
Retina hastalıklarında erken tanı, görmenin korunması açısından büyük önem taşır.
Gözünüzde yeni başlayan uçuşmalar varsa, özellikle ışık çakması veya görme alanında değişiklik eşlik ediyorsa, göz hastalıkları uzmanına başvurarak retina muayenesi yaptırmanız doğru olacaktır.